ARS CANTUS INSTRUMENTALIS

Translating Medieval Songs

Koncert w ramach Konferencji
Translating Music #1 The Idea of a Musical Work and Its Transformations

As part of the conference
Translating Music #1 The Idea of a Musical Work and Its Transformations

 
26 marca 2026, czwartek, godz. 19.00
Sala Balowa, Pałac Akademii Muzycznej w Łodzi, ul. Gdańska 32
wstęp wolny

26^th March 2026, Thursday, 7.00 PM
Ballroom – Concert Hall No. 28
The Grazyna and Kiejstut Bacewicz Academy of Music in Lodz, 32 Gdańska Street
free admission

 
W powszechnym przekonaniu muzyka średniowieczna była sztuką niemal w całości wokalną, zaś instrumenty, jeśli w ogóle były wykorzystywane, pełniły w realizacjach utworów rolę służebną, ograniczoną do roli akompaniamentu dla śpiewu. Taki uproszczony i zmitologizowany obraz epoki stanowi w dużej mierze dziedzictwo wizji wytworzonej i spopularyzowanej w okresie oświecenia, w kolejnych wiekach utrwalonej w szkolnych podręcznikach i kulturze popularnej. I choć posiada ona pewne oparcie w faktach, nie jest jednak w pełni prawdziwa.
Jedną z cech charakterystycznych średniowiecznej, a dużej mierze także i renesansowej kultury muzycznej, był brak wyszczególniania osobnych stylów wokalnego i instrumentalnego. Nadawało to większości utworów bardzo uniwersalnego charakteru. Jeśli nie liczyć ściśle związanego z liturgią repertuaru chorałowego, w zasadzie każda kompozycja, w szczególności świecka, mogła zostać równie dobrze zaśpiewana, co zagrana na instrumentach. Co więcej, zapisaną strukturę można było potraktować jako punkt wyjścia dla improwizacji, na przykład poprzez dodanie kolejnych głosów polifonicznych. Dzięki temu każda realizacja utworu nabierała cech wysoce indywidualnych, różniąc się od innych rodzajem obsady wykonawczej i sposobem aranżacji materiału wyjściowego.
Koncert niniejszy stanowi próbę ukazania średniowiecznych pieśni jako jednego z głównych źródeł ówczesnego repertuaru instrumentalnego. W programie miejsce różne utwory powstałe w okresie XII-XV wieku, zarówno monofoniczne kompozycje z kręgu twórczości trubadurów i truwerów, jak i dzieła polifoniczne w różnych stylach – od niewielkich rozmiarami rond Adama de la Halle po bardziej rozbudowane dzieła Guillaume’a Dufaya. Panoramy ówczesnej muzyki świeckiej dopełniają różnego rodzaju instrumentalne tańce i estampidy.

 
The common belief is that medieval music was almost entirely a vocal art, and instruments, if used at all, played a secondary role in performances, usually limited to providing accompaniment to the singing. This oversimplified image of the era is largely a legacy of a vision created and popularized during the Enlightenment, and perpetuated in school textbooks and popular culture in subsequent centuries. While it has some basis in historical facts, it is not entirely accurate.
One of the characteristic traits of medieval musical culture (and Renaissance as well) was the lack of clear distinction between vocal and instrumental styles. This gave most of the compositions a highly universal character. Apart from the strictly liturgical chant repertoire, virtually any piece, especially secular one, could sung or played on instruments, depending on the performers’ choice. Furthermore, written musical structure could be treated as a starting point for improvisation. Adding additional polyphonic voices would be just one of the options available. As a result, each performance could have highly individual characteristics, differing from others in the type of instrumentation and arrangement.
The concert is an attempt to show medieval songs as the main source of the instrumental repertoire of the time. The program includes various works written between the 12^th and 15^th centuries, including both monophonic pieces by troubadours and trouvères, as well as polyphonic compositions in various styles – from the short, dance rondeaux of Adam de la Halle to the more elaborate works of Guillaume Dufay. Various instrumental dances and estampies complement the overview of medieval secular music.

 
wykonawcy | performers:

Ensemble Stellatum:

• Marek Nahajowski
  średniowieczne flety i instrumenty perkusyjne | medieval recorders and percussion instruments
• Justyna Wójcikowska
  średniowieczne flety i instrumenty perkusyjne | medieval flute and percussion instruments
• Agnieszka Obst-Chwała
  fidel, rebek, giterna | medieval vielle, rebec, gittern

Ensemble Stellatum to zespół założony w 2025 roku przez Marka Nahajowskiego i Justynę Wójcikowską. Główny obszar jego zainteresowania stanowi muzyka średniowieczna, wykonywana przy użyciu różnych odmian historycznych instrumentów dętych (zwłaszcza fletów podłużnych i poprzecznych) oraz perkusyjnych. Zespół chętnie sięga także po mniej znane utwory epok renesansu i baroku, takie jak polifoniczne bicinia i fantazje. Skład – w zależności od wykonywanego repertuaru – poszerzany jest o śpiewaków oraz muzyków grających na innych instrumentach strunowych i dętych, w szczególności zaś fletach podłużnych, tworząc w ten sposób trzy- lub czteroosobowy consort.

 
Ensemble Stellatum is an early music group founded in 2025 by Marek Nahajowski and Justyna Wójcikowska. Their primary area of interest is medieval music performed with use of various types of historical percussion and wind instruments (especially flutes, recorders and tabor pipes). The ensemble also explores lesser-known works from the Renaissance and Baroque periods, such as polyphonic bicinia and fantasias. Depending on the repertoire, Ensemble Stellatum is expanded to include singers and musicians playing other string and wind instruments, especially recorders, thus forming a three- or four-person consort.

 
program | programme:

• Raembautz de Vaqueiras – Kalenda maya

***

• Bernartz de Ventadorn – Can vei la lauzeta mover
• Marcabru – L’autier jost’ una sebissa
• Moniot d’Arras – Ce fut en mai
• Guillaume de Machaut – Quant je suis mis en retour
• Anonimous – En mai au douz tens nouvel
• Anonimous – Saltarello III

***

• Adam de la Halle – Je muir, je muir d’amourette
• Adam de la Halle – Or est baiars en la pasture
• Adam de la Halle – Tant con je vivray
• Adam de la Halle – Bonne amourette
• Anonimous – La tierche estampie royal

***

• Jehan de Lescurel – Amours, aux vrais cuers commune
• Jehan de Lescurel – A vous douce débonnaire
• Jehan de Lescurel – Abundance de felonie
• Jehan de Lescurel – Bonnement m’agrée
• Anonimous – Saltarello I

***

• Guillaume Dufay – Pour l’amour de ma doulce amie
• Guillaume Dufay – Ce mois de may
• Domenico da Piacenza – Pizochara
• Guilelmus Ebreo – Petit Riens

 
MAREK NAHAJOWSKI

fot. Patryk Jadczak

Teoretyk muzyki i muzyk grający na kopiach historycznych instrumentów dętych drewnianych (flet podłużny, szałamaja); ukończył z wyróżnieniem studia w zakresie teorii muzyki pod kierunkiem Ryszarda Daniela Golianka (Łódź 2003) oraz fletu podłużnego w klasie Tomasza Dobrzańskiego (Wrocław 2007); profesor w Katedrze Teorii Muzyki w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, gdzie prowadzi przedmioty związane z praktyką kompozytorską i estetyką muzyki średniowiecza, renesansu i baroku, historią teorii muzyki, a także klasę fletu podłużnego. Za pracę poświęconą sonatom fletowym Johanna Joachima Quantza (wyd. Łódź 2013) trzymał nagrodę główną w prestiżowym Konkursie im. Ks. Prof. Hieronima Feichta. W 2019 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego (teoria muzyki) na podstawie rozprawy o historiografii muzyki w XVIII wieku.
 Zainteresowania naukowe Marka Nahajowskiego koncentrują się na estetyce i filozofii muzyki, praktyce wykonawczej renesansu i baroku, hermeneutycznej interpretacji dzieł wokalnych oraz esperanckiej kulturze muzycznej. Jako instrumentalista występował z wieloma zespołami muzyki dawnej, m.in. Il Tempo, Ars Cantus, Concerto Polacco, Royal Baroque Ensemble, Filatura di Musica, Klub św. Ludwika. W 2014 roku ukazała się jego płyta solowa poświęcona fantazjom fletowym Georga Philippa Telemanna (RecArt 0009), a w 2018 – Suitom op. 35 Josepha Bodina de Boismortiera (RecArt 0026). Płyta Canzony znane i nieznane poświęcona muzyce z Tabulatury Pelplińskiej prowadzonego przezeń zespołu Filatura di Musica otrzymała w 2021 roku nominację do nagrody Fryderyk w kategorii muzyka dawna. W pracy artystycznej obecnie koncentruje się na wykonawstwie muzyki średniowiecznej i renesansowej.

 
JUSTYNA WÓJCIKOWSKA

fot. Patryk Jadczak

Absolwentka klasy fletu podłużnego prowadzonej przez Marka Nahajowskiego oraz klasy fletu traverso prowadzonej przez Magdalenę Pilch w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi. Swoje umiejętności rozwijała w Hochschule für Musik und Theater w Hamburgu, w klasie Petera Holtslaga oraz w czasie kursów mistrzowskich prowadzonych przez Bolette Roed i Daniëla Brüggena. Z muzyką dawną związana jest od dziecka, jako wieloletni członek zespołu muzyki dawnej Scholares Minores pro Musica Antiqua z Poniatowej. Jest członkiem consortu poprzecznych fletów renesansowych La Viva Fiamma. Współpracowała z Orkiestrą Zespołu Muzyki Dawnej Diletto, Łódzką Orkiestrą Barokową Altberg Ensemble, Zespołem Muzyki Dawnej Musarion oraz Royal Baroque Ensemble. Jako flecistka występowała m.in. na Festiwalu Malta 2021, AŻ Festiwalu, V. Łódzkim Maratonie Bachowskim oraz na IV Festiwalu Oper Barokowych Dramma per Musica. Pasję do muzyki współdzieli z pasją do nauk ścisłych - jest absolwentką Finansów i rachunkowości na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a także analityki gospodarczej na Uniwersytecie Łódzkim.

 
AGNIESZKA OBST-CHWAŁA

fot. Maciej Chwała

Skrzypaczka i fidelistka, absolwentka Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie. Założycielka i kierownik artystyczny zespołu muzyki dawnej Sabionetta, działającego od 2004 roku. Debiutancki album zespołu „Podobieństwo żywota krześcijańskiego” został nominowany do nagrody Fryderyk w 2014 roku. Artystka współpracuje z licznymi zespołami specjalizującymi się w wykonawstwie historycznym, takimi jak Ars Cantus, Dekameron, La Tempesta, Alta, Ars Nova, Klub św. Ludwika, Luthien Consort czy Capella all’Antico. Występuje również z zespołami folkowymi i folklorystycznymi. Prowadzi działalność pedagogiczną i popularyzatorską, realizując kursy, audycje oraz zajęcia z zakresu gry na instrumentach dawnych. Na swoim koncie ma udział w nagraniach ponad 20 płyt obejmujących repertuar muzyki dawnej, folkowej oraz muzyki teatralnej. Jest autorką piosenek i opracowań muzycznych do serialu TVP „Korona królów”. Współzałożycielka Koła Muzyki Dawnej przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków w Warszawie, działającego od 2010 roku. Organizatorka wydarzeń muzycznych. Stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2022 roku odznaczona Złotą Odznaką Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków, a w 2023 roku uhonorowana nagrodą Prezydenta Zamościa „Ambasador Kultury Zamościa”.